Reforma ubezpieczenia społecznego rolników

Rate this post

Rolnicy indywidualni jako jedyna grupa zawodowa w Polsce, zgodnie z przyjętymi założeniami programu, objęci będą nadal odrębnym systemem ubezpieczenia społecznego – z uwagi na jego specyficzny charakter oraz znaczny udział budżetu państwa w jego finansowaniu. System ubezpieczenia społecznego rolników stanowi bowiem jeden z instrumentów polityki socjalnej i agrarnej państwa. Ma on pobudzać strukturalne przemiany wsi, zapewniając jednocześnie rolnikom godziwe warunki bezpieczeństwa socjalnego.

Z uwagi na to, że dotacja budżetowa wspierać będzie tylko określone cele – strukturalny i socjalny – zakłada się, że zasadnicze zmiany w nowelizowanej ustawie obejmą ubezpieczenie emerytalno-rentowe i dotyczyć będą w szczególności:

  • zracjonalizowania zasad udziału rolników w finansowaniu systemu poprzez zróżnicowanie składki w zależności od dochodu lub wielkości obszaru gospodarstwa rolnego;
  • możliwie maksymalnego skorelowania rozwiązań systemu emerytalnego rolnego z rozwiązaniami przyjętymi w systemie ubezpieczeń pracowniczych (łącznie z zasadami tworzenia kapitału ubezpieczeniowego), przy jednoczesnym zachowaniu odrębności systemu rolnego;
  • wprowadzenia mechanizmów stymulujących przekształcenia strukturalne w rolnictwie.
  • Jednym z tych świadczeń będzie system świadczeń strukturalnych, opracowany w oparciu o rozwiązania stosowane w Unii Europejskiej. Uzupełni on obowiązujący obecnie system wcześniejszych emerytur rolniczych, spełniający do tej pory funkcje socjalne i przyspieszający wymianę pokoleń rolników. System rent strukturalnych nie powinien pogorszyć sytuacji na wiejskim rynku pracy ani spowodować powiększenia łącznej puli wydatków budżetowych na system ubezpieczenia społecznego rolników.

Aktywizacja lokalnych środowisk

Rate this post

Aktywizacja lokalnych środowisk będzie przejawiać się poprzez:

  • tworzenie regionalnych organizacji partnerskich na rzecz lokalnych inicjatyw (ośrodki wspierania przedsiębiorczości);
  • tworzenie doradztwa prawnego, ekonomicznego i podatkowego;
  • szkolenia w zakresie kreowania lokalnych liderów;
  • wspieranie wykorzystania lokalnego potencjału rozwojowego;
  • tworzenie sieci partnerstwa lokalnego.

Aktywizacja lokalnych środowisk na wsi jest niezwykle istotna dla rozwoju społeczności wiejskich. Wsparcie i mobilizacja lokalnych zasobów i inicjatyw mają na celu pobudzenie aktywności społecznej, ekonomicznej i kulturalnej na obszarach wiejskich. Aktywizacja lokalnych środowisk na wsi ma na celu wzmocnienie więzi społecznych, rozwój lokalnej gospodarki, ochronę środowiska oraz poprawę jakości życia mieszkańców.

Istnieje wiele działań, które mogą przyczynić się do aktywizacji lokalnych środowisk na wsi. Jednym z kluczowych aspektów jest budowanie partnerstw i współpracy między różnymi interesariuszami, takimi jak władze lokalne, organizacje pozarządowe, rolnicy, przedsiębiorcy lokalni, społeczności wiejskie i instytucje edukacyjne. Partnerstwo i współpraca umożliwiają wymianę wiedzy, zasobów i doświadczeń oraz tworzenie synergii na rzecz rozwoju lokalnego.

Edukacja i szkolenia odgrywają ważną rolę w aktywizacji lokalnych środowisk na wsi. Organizacja kursów, warsztatów i szkoleń w zakresie zarządzania projektami, przedsiębiorczości, rolnictwa, rozwoju społeczno-gospodarczego, ochrony środowiska czy zdrowego stylu życia przyczynia się do podnoszenia kompetencji mieszkańców wiejskich i stymuluje ich aktywność.

Rozwój lokalnych przedsiębiorstw i inicjatyw gospodarczych jest kolejnym ważnym aspektem aktywizacji lokalnych środowisk na wsi. Wspieranie przedsiębiorczości lokalnej, inwestycje w infrastrukturę, tworzenie inkubatorów przedsiębiorczości, udzielanie dotacji i pożyczek, promocja lokalnych produktów i usług – to wszystko przyczynia się do wzrostu lokalnej gospodarki i tworzenia nowych miejsc pracy.

Kultura i sztuka odgrywają także istotną rolę w aktywizacji lokalnych środowisk na wsi. Organizowanie festiwali, wystaw, koncertów, warsztatów artystycznych czy działalność klubów i stowarzyszeń kulturalnych przyczynia się do ożywienia życia kulturalnego na wsi, budowania więzi społecznych i promocji lokalnego dziedzictwa.

Aktywizacja lokalnych środowisk na wsi wiąże się również z ochroną środowiska. Inicjowanie działań na rzecz zrównoważonego rolnictwa, promowanie ekologicznych praktyk, edukacja ekologiczna, organizowanie działań proekologicznych i poprawa infrastruktury ekologicznej (np. instalacja paneli słonecznych, oczyszczalni ścieków) mają na celu ochronę przyrody i zasobów naturalnych oraz poprawę jakości życia na obszarach wiejskich.

Wszystkie te działania wymagają wsparcia ze strony władz lokalnych, odpowiednich polityk publicznych, dostępu do finansowania, wiedzy i narzędzi. Ważne jest również uwzględnienie i respektowanie unikalnych cech i potrzeb każdego lokalnego środowiska wiejskiego, aby działać w zgodzie z ich specyficznymi warunkami i potencjałem rozwojowym. Aktywizacja lokalnych środowisk na wsi przyczynia się do tworzenia zrównoważonych i dynamicznych społeczności, które są silne, zaangażowane i zdolne do samodzielnego rozwoju.

Działania na rzecz poprawy stanu oświaty na wsi

Rate this post

Niski poziom wykształcenia na wsi jest podstawową barierą przemian w obszarze rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich, dlatego też znaczne środki finansowe będą kierowane na poprawę sytuacji w tym zakresie. Jest to priorytetowe zadanie w polityce rządu. Inwestowanie w wykształcenie przynosi największe i najtrwalsze efekty; z ekonomicznego i społecznego punktu widzenia jest to więc inwestycja najbardziej opłacalna.

Ze względu na konieczność odchodzenia osób pracujących w rolnictwie do innych zawodów niezwykle ważną rolę odrywać będzie rozwój wszelkich form kształcenia ustawicznego i praktycznego, umożliwiających zmianę kwalifikacji zawodowych i w efekcie zmianę lub podjęcie pracy poza rolnictwem. Edukacja ustawiczna i doradztwo rolnicze, podobnie jak to miało i ma miejsce w krajach UE, spełniać powinny funkcje adaptacyjne, wyrównawcze i reedukacyjne. Osoby podejmujące nowe zadania n każdym stanowisku pracy (szczególnie bezrobotni) muszą być do tych funkcji odpowiednio przygotowane w procesie adaptacyjnym. Poza tym, wiele osób staje wobec konieczności posiadania wiedzy i umiejętności potrzebnych w nowych warunkach, jakie pojawiają się w pracy zawodowej. Wymienione wcześniej formy kształcenia spełniają w tym zakresie funkcję wyrównawczą. Osoby, które po przerwie w zatrudnieniu podejmują pracę w wyuczonym zawodzie, stają przed koniecznością aktualizacji swojej wiedzy i umiejętności (funkcja reedukacyjna oświaty).

W szkolnictwie rolniczym podjęto prace nad przystosowaniem kwalifikacji zawodowych, wraz ze zmianą kierunków i profili kształcenia, do wymogów gospodarki. Nowe programy edukacyjne muszą uwzględniać funkcjonowanie w warunkach gospodarki rynkowej oraz potrzeby lokalnych rynków pracy. Istotnym elementem poprawy poziomu wykształcenia na wsi będzie także organizowanie różnorodnych form pomocy dla młodzieży wiejskiej, podejmującej studia wyższe.

Struktura użytkowników gospodarstw indywidualnych pow. 1 ha użytków rolnych według płci i grup wieku

Rate this post

Tab. nr 2. Struktura użytkowników gospodarstw indywidualnych pow. 1 ha użytków rolnych według płci i grup wieku w 2002 r.

Wyszczególnienie

Ogółem

W wieku

15-19

20-29

30-39

40-49

50-59

60-64

pow. 65

W procentach

OGÓŁEM

Ogółem

Mężczyźni

Kobiety

100,0

100,0

100,0

0,3

0,3

0,3

8,4

9,1

6,8

20,6

22,2

16,8

31,5

32,9

27,8

21,1

21,1

21,2

5,8

5,3

6,9

12,3

9,1

20,2

W tym wieś

Razem

Mężczyźni

Kobiety

100,0

100,0

100,0

0,3

0,3

0,3

8,8

9,5

7,1

21,2

22,8

17,0

31,1

32,7

26,8

20,7

20,6

20,9

5,7

5,2

7,0

12,2

8,9

21,0

Źródło: Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2002.

Wśród użytkowników gospodarstw rolnych dominowali mężczyźni stanowiąc 71,3% (w tym na wsi 72,5%), natomiast kobiety 28,7% (na wsi 27,5%). W porównaniu do 1996 r. wzrósł udział osób w wieku 30-59 lat o 5,7%. W 2002 r. osoby starsze w wieku 60 lat i więcej stanowiły 18,1% użytkowników gospodarstw rolnych – w 1996 r. 23,7%. Należy zwrócić uwagę na bardzo wysoki odsetek kobiet w grupie użytkowników w wieku 60 lat i więcej, wynoszący 43,2% (w 1996 r. stanowiły 40,7%).

Tym, co polskie i unijne gospodarstwa rolne różni obecnie najbardziej, jest ich wydolność ekonomiczna. Wydajność pracy rolnika francuskiego była wyższa 13,6 razy, rolnika niemieckiego 20,4 razy, rolnika brytyjskiego 18,2 razy, rolnika greckiego 8,2 razy, a rolnika hiszpańskiego 6,9 razy aniżeli rolnika polskiego. Jeżeli liczby dobrze oddają rzeczywistość, oznacza to, że dla uzyskania takiej samej konkurencyjności, jaką na europejskim rynku ma rolnictwo niemieckie, zatrudnienie w polskim rolnictwie trzeba by zmniejszyć ponad 20-krotnie.

W Polsce na problemy obszarów wiejskich patrzymy przez pryzmat rolnictwa. Bardzo często zakłada się, że za rozwój obszarów wiejskich odpowiedzialna jest polityka rolna państwa. Nie bierzemy pod uwagę, że większości problemów socjalnych i ekonomicznych ludności wiejskiej nie rozwiąże się za pomocą polityki rolnej, która dotyczy coraz mniejszej liczby mieszkańców wsi. Nie zawsze zdajemy sobie sprawę, że ponad 50% ludności czynnej zawodowo na wsi nie pracuje         w rolnictwie a jedna trzecia rodzin wiejskich to rodziny bez ziemi.

Budowa koncepcji polityki wiejskiej, której jednym z ważniejszych celów jest aktywizacja gospodarcza nie jest sprawą łatwą, leży bowiem w gestii zbyt wielu ministerstw, których współpraca w tym zakresie jest dość trudna. Z tego względu Anglicy politykę wiejską określają jako politykę „poszatkowaną” gdyż zależy ona od zbyt wielu decydentów. Mimo tych trudności istnieje w Polsce konieczność jak najszybszego stworzenia polityki wiejskiej, która byłaby fundamentem do szybszej aktywizacji gospodarczej terenów wiejskich.

Głoszona nieraz teza, iż najpierw należy zadbać o rozwój rolnictwa a dopiero o rozwój terenów wiejskich zaczerpnięto być może z dotychczasowych doświadczeń Unii Europejskiej. Jeśli bowiem przeanalizujemy zróżnicowanie polityki wiejskiej w różnych krajach UE to można by w związku     z jej realizacją wyodrębnić trzy fazy:

  • Pierwsza była nastawiona na podniesienie poziomu życia rodzin wiejskich poprzez modyfikację struktury agrarnej i modernizację rolnictwa;
  • Druga polega na zatrzymaniu ludności wiejskiej na zamieszkiwanych przez nią obszarach poprzez tworzenie zatrudnienia pozarolniczego. Na początku chodziło o kredyty lub bezzwrotną pomoc dla firm produkcyjnych aby otwierały filie na terenach wiejskich, oraz na wspieranie modernizacji i rozwoju firm już działających na wsi. W poszczególnych krajach wprowadzono różne wersje tego programu. Z czasem, kiedy w gospodarce europejskiej następował proces decentralizacji przemysłu, a tym samym małe uprzemysłowienie wsi, natomiast zapotrzebowanie mieszkańców miast na rekreację wiejską wzrastało, coraz mniejszy nacisk kładziono na małe uprzemysłowienie terenów wiejskich,    a coraz większy na rozwój obiektów rekreacyjnych i turystyki;
  • Najbardziej aktualna faza trzecia zachęca społeczności lokalne, aby same dokonały oceny sytuacji ekonomiczno-społecznej swych obszarów i zaproponowały programy ich rozwoju nie licząc na odgórne decyzje.

Kraje Unii Europejskiej przeprowadziły restrukturyzację rolnictwa przy dobrej koniunkturze gospodarczej oferującej miliony miejsc pracy dla ludności wiejskiej. Dlatego niektóre kraje UE mogły pozwolić sobie na powyżej prezentowaną kolejność postępowania. Sytuacja gospodarcza Polski, w której mamy zbyt duże zatrudnienie w rolnictwie, ogromne bezrobocie na wsi zmusza niejako do jednoczesnego zajmowania się problematyką rolnictwa, tworzenia nowych miejsc pracy na wsi, różnicowaniem gospodarki obszarów wiejskich czyli ich aktywizacją gospodarczą oraz większego udziału ludności wiejskiej na rzecz lokalnego rozwoju.

Struktura osadnictwa wiejskiego

Rate this post

System osadniczy Polski ma wybitnie policentryczny charakter, bez wyraźnej dominanty głównego ośrodka stolicy kraju. Drugą jego cechą jest silne rozdrobnienie jego elementów.

Struktura wielkości miast w okresie 1976 – 1993 uległa nieznacznym zmianom, charakteryzującym się wzrostem ogółu miast.

Tempo urbanizacji i koncentracji ludności, po okresie intensywnej industrializacji i budowie nowych wielkich osiedli mieszkaniowych, weszło w fazę umiarkowanych przyrostów.

W gospodarce centralnie planowanej dominowało ujęcie ogólnokrajowe i sterowanie rozwojem sieci osadniczej poprzez lokalizację wielkich zakładów przemysłowych i towarzyszących im osiedli mieszkaniowych (Huta Katowice, Police, Tychy, Bielsko Biała). Dopatrując się w funkcjach administracyjnych czynników rozwoju, zwiększono liczbę stolic nowych województw z 17 do 49 poprzez radykalną zmianę w 1975 r. terytorialnego podziału kraju.

Przejście do gospodarki rynkowej pobudziło samoczynne procesy rozwoju, ujawniające się szczególnie w dużych aglomeracjach (Warszawa, Poznań, Gdańsk, Kraków, Wrocław) oferujących najbardziej korzystne warunki dla kapitału zagranicznego.

Rezygnacja z uprzednio preferowanego podejścia unifikacyjnego pozwoliła na wydobycie zróżnicowań regionalnych, których istotnym wyróżnikiem jest poziom urbanizacji i tożsamość ludności. Biorąc pod uwagę te cechy można wyodrębnić 12 do 14 regionów opartych na wielkich ośrodkach miejskich, o zróżnicowanych możliwościach rozwoju. Najlepsza sytuacja gospodarcza i społeczna występuje w regionach zachodnich, zaś najtrudniejsza w północno-wschodniej części kraju, gdzie poziom urbanizacji jest najniższy.

Tabela 1. Liczba miast według wielkości zaludnienia

Wielkość zaludnienia (w tys.) Liczba miast
1976 1993
Do 10 474 437
10 ? 303 366
100 ? 30 41
Powyżej 1000 1 1
Ogółem 808 845

Źródło: Rocznik Statystyczny GUS, 1976 i 1994

Tabela 2. Struktura osadnictwa wiejskiego

Miasta o liczbie mieszkańców Jednostki osadnicze
1976 1988
liczba % liczba %
Do 200 18.396 42,5 19.646 48,9
200 ? 16.876 39,1 14.861 37,0
500 ? 5.607 12,9 5.111 12,7
1000 ? 2.369 5,5 517 1,4
500 i więcej 11 0.0 24 0,06
Ogółem 43.362 100,0 40.213 100,0

Tabela 3. Zmiany liczby ludności w miastach

Wielkość   zaludnienia w tys. Liczba mieszkańców
1976 1992
tys. % tys. %
Do 10 2.230 6,5 2.027,3 5,3
10 ? 8.094 32,4 10.073,9 26,3
100 ? 7.696 22,3 9.955,1 25,9
powyżej 1000 1.463 4,2 1.644,5 4,3
Miasta 19.473 56,4 23.700,8 61,7
Wsie 15.055 43,6 14.717,3 38,3
Ogółem 34.528 100,0 38.418,1 100,0

Obraz Polski i funkcjonowanie osadnictwa muszą być postrzegane poprzez zróżnicowanie poziomu rozwoju poszczególnych regionów kraju. Są regiony, których dystans w poziomie życia i stanu zainwestowania w stosunku do państw zaawansowanych jest stosunkowo niewielki (zachodnia część kraju) oraz takie, których droga do osiągnięcia zadowalającego poziomu cywilizacyjnego jest jeszcze długa (wschodnia część kraju). W ocenie zdolności adaptacyjnych i gotowości do funkcjonowania w nowych warunkach, zasadnicze miejsce zajmują miasta o znaczącej sile oddziaływania na swoje bezpośrednie otoczenie (administracja specjalna, uniwersytety, towarzystwa społeczne, mass media itp.).

Zagospodarowanie przestrzenne miast i wsi i jego struktura są efektem okresu intensywnej industrializacji i ekstensywnej urbanizacji, charakteryzującego się terytorialną ekspansją miast.

W ostatnich dwudziestu latach można wydzielić trzy fazy rozwoju miast, tj. przyspieszonego wzrostu lat 70., stagnacji lat 80. i wejścia w nowy etap rozwoju lat 90. Przyspieszony rozwój miast związany był z budową wielkich zakładów przemysłowych, lokalizowanych głównie na Śląsku i w Warszawie oraz w wybranych miastach średniej wielkości. Zmiana podziału terytorialnego kraju awansowała 32 miasta średniej wielkości do stolic nowych województw, co wiązało się z budową nowych ośrodków administracyjnych. Ten preferencyjny rozwój miast odbywał się przede wszystkim kosztem miast średnich i małych będących uprzednio ośrodkami powiatowymi, i ograniczeniem rozwoju aglomeracji. Na wsi, przy utrzymaniu niezmienionej struktury agrarnej, nastąpiła wymiana substancji materialnej i odczuwalna poprawa zaopatrzenia ludności w wodę.

Załamanie się gospodarki w latach 80 dotknęło wszystkie miasta w Polsce. Stopniowo i selektywnie zaczęto zatrzymywać lub ograniczać inwestycje zarówno przemysłowe, mieszkaniowe, jak i komunalne. Spowodowało to wielkie straty finansowe i wpłynęło na pogorszenie funkcjonowania miast.

Zmiana ustroju (1989) i wejście w proces zmian systemowych zaowocowały uruchomieniem nowych czynników rozwoju, jakimi stały się: prywatna inicjatywa i samorządność terytorialna. Przyrost nowej substancji miast jest najbardziej widoczny w wielkich aglomeracjach i niektórych dużych miastach, gdzie powstają nowe obiekty życia gospodarczego (centra biznesu, banki, małe i średnie przedsiębiorstwa, handel). Aktywność ta koncentruje się na obszarach śródmiejskich i podmiejskich. W miastach małych i na obszarach wiejskich nie nastąpiły większe zmiany.

Obecny stan zagospodarowania miast charakteryzuje się:

  • znaczącą przewagą zabudowy nowej, powstałej w latach 60 i 70, w stosunku do starej; stan ten jest efektem preferencji nowych inwestycji, kosztem utrzymania istniejących zasobów. Zaniedbania spowodowane takim podejściem wymagają długotrwałych wysiłków ich przezwyciężenia;
  • luką infrastrukturalną a więc niedorozwojem systemów komunalnych, spowodowanym realizacją substancji miejskiej na zasadzie inwestycji towarzyszących inwestycjom przemysłowym. Nadrobienie zaległości, poprzez niezbędne uzupełnienia w obiektach i sieci oraz poprzez ich modernizację, jest pilnym zadaniem  w najbliższych latach.
  • wzrostem uciążliwości i utrzymującym się niedowładem komunikacji w mieście, spowodowanych skokowym wzrostem motoryzacji indywidualnej, rekreacyjną ruchliwością ludności i nasileniem się drogowego transportu towarowego;
  • ekspansją przestrzenną terenów zainwestowania, przy słabym wykorzystaniu terenów zainwestowania miejskiego. Dotyczy to zarówno obszarów śródmiejskich, gdzie pozostały rozległe rezerwy terenowe, jak i nowych osiedli, gdzie nadal istnieją możliwości intensyfikacji zainwestowania. Ten stan rzeczy jest skutkiem oparcia rozwoju miast na zunifikowanym, materiało- i energochłonnym budownictwie fabryk domów, wymagającym rozległych wolnych terenów:
  • uniformizmem urbanistycznym i architektonicznym zarówno zespołów mieszkaniowych, jak i obiektów publicznych wpływających negatywnie na krajobraz kulturowy miast i samopoczucie mieszkańców tracących swoją lokalną tożsamość;
  • utrzymaniem złego stanu środowiska miejskiego, tak pod względem czystości powietrza, stanu sanitarnego, jak i utrzymania zieleni miejskiej. W ostatnim okresie, wzrost samorządności terytorialnej rokuje poprawę tej sytuacji.

Adaptacja obecnego zagospodarowania przestrzennego miast do nowych uwarunkowań rozwoju, wynikających z wprowadzenia reguł gospodarki rynkowej oraz otwarcia Polski na Europę i świat, uzależniona jest w równej mierze od zachowań i stylu życia ludności miejskiej, jak i aktywności i sprawności zarządzania administracji publicznej.

Nie rezygnując ze spojrzenia całościowego prowadzącego do określenia podstawowych mechanizmów rozwoju, można stwierdzić, że strukturę problemową polityki przestrzennej tworzą trzy sfery: społeczna, ekologiczna i produkcyjna, uzupełnione zagadnieniami infrastruktury technicznej w skali ponadwojewódzkiej. Taka struktura pozwala na określenie powstających między nimi konfliktów, których identyfikacja i opanowanie prowadzą do realizacji, postulowanego powszechnie, zrównoważonego rozwoju, stającego się obecnie kanonem ładu przestrzennego.