Prace z rolnictwa – prace magisterskie, licencjackie, referaty – Strona 69 – Prace dyplomowe – licencjackie, inżynierskie i magisterskie

Struktura agrarna

Rate this post

rozdział pracy dyplomowej

Struktura własnościowa rolnictwa

Analiza porównawcza struktury własnościowej rolnictwa w mieście i gminie Janikowo w latach 1988-1998 wykazała spadek powierzchni gruntów w użytkowaniu gospodarstw rolnych sektora publicznego (głównie PGR por. tab. 4.6). Ubyło 638 ha użytków rolnych, co przyczyniło się do obniżenia udziału gruntów sektora publicznego w ogólnej powierzchni użytków rolnych z 15,4 % w 1988 r. (1130 ha) do 6,6 % w 1998 r. (492 ha). Z kolei w ramach sektora prywatnego z jednej strony nie odnotowano istotnych zmian powierzchni w grupie gospodarstw indywidualnych i spółdzielczych, a z drugiej pojawiła się nowa, nie występująca w 1988 r., forma własnościowa rolnictwa spółka prawa handlowego. Przyczyniło się to do wzrostu udziału sektora prywatnego w ogólnej powierzchni użytków rolnych z 81,2 % (1988 r.) do 91,6 % (1998 r.). Wzrost ten przede wszystkim wiąże się z dzierżawą gruntów skarbowych (por. tab. 4.6. – relacja miedzy własnością a użytkowaniem gruntów).

Przemiany agrarne w gminie Janikowo, zachodzące w okresie transformacji ustrojowej, wyróżniają się niewielkim transferem gruntów z byłego sektora uspołecznionego (PGR,RSP) do indywidualnych gospodarstw rolnych.. Spośród dwóch gospodarstw państwowych występujących w 1988 r., jedno z nich (Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki w Kołudzie Wielkiej) zachowało swój areał i jako gospodarstwo Ministerstwa Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (własność Państwowych Osób Prawnych) pozostało w ramach sektora publicznego, a drugie (PGR w Głogówcu), zachowując wielkoobszarowy charakter, przekształciło się w spółkę sektora prywatnego. Nie odnotowano także istotnego dopływu gruntów do rolnictwa indywidualnego ze strony gospodarstw spółdzielczych (RSP w Janikowie, RSP w Trlągu), które dostosowały się do warunków gospodarki rynkowej, przez co zachowały swój areał. Taki kierunek przemian agrarnych, zachowujący wielkoobszarowy charakter gospodarstw byłego sektora uspołecznionego, hamuje proces koncentracji ziemi w rolnictwie indywidualnym

Analiza zróżnicowania przestrzennego struktury własnościowej rolnictwa w gminie Janikowo wykazała dominację sektora prywatnego (oprócz soł. Kołuda Wielka), a w jego ramach indywidualnych gospodarstw rolnych (oprócz soł. Głogówiec; por. tab.4.7). Obecnie w gminie Janikowo występują ograniczone możliwości poprawy (modernizacji) struktury agrarnej. Wynika to z niewielkiej powierzchni niezagospodarowanych gruntów w zasobie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa (zaledwie 5,8 ha).

Struktura wielkościowa gospodarstw

Specyficzny, wyróżniający się brakiem dopływu gruntów do gospodarstw rodzinnych, charakter przemian własnościowych w rolnictwie gminy Janikowo, zdeterminował tempo i kierunki przemian w strukturze wielkościowej indywidualnych gospodarstw rolnych (por. tab. 4.8). W latach 1987-1996 odnotowano wzrost przeciętnej wielkości gospodarstwa od 9,7 ha do 11,7 ha. Jednakże przyrost ten wynikał głównie ze zmiany definicji spisowej indywidualnego gospodarstwa rolnego (1987 r. powyżej 0,5 ha powierzchni ogólnej; 1996 r. powyżej 1,0 ha użytków rolnych) – nie był efektem procesu koncentracji ziemi. Wskazuje na to przyrost liczby i powierzchni gospodarstw w grupie obszarowej 2-5 ha oraz spadek w przedziale 10-15 ha.

Analiza porównawcza struktury wielkościowej gospodarstw w latach 1992-2000 wykazała, że zachodzące procesy agrarne cechują się dużym zróżnicowaniem przestrzennym. Według danych Urzędu Miasta i Gminy Janikowo w 2000 r. przeciętna wielkość indywidualnego gospodarstwa rolnego wynosiła 10,4 ha. Miernik ten charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem terytorialnym od 2,0 ha w mieście Janikowo i 7,2 ha w soł. Kołuda Mała do 18,2 ha w soł. Trląg (por. tab.4.9, ryc. 4.6). Porównanie średniej wielkości gospodarstwa w latach 1992 i 2000 wykazało niewielką tendencję spadkową (średnio w gminie 0,1 ha); pozwoliło także ujawnić obszary, gdzie:

nastąpił wzrost miernika (zachodził proces koncentracji ziemi) – np. soł. Trląg (+1,95 ha), soł. Wierzejewice (+0,79 ha);
nastąpił spadek miernika (zachodził proces dekoncentracji ziemi) np. soł. Dębowo (-2,24 ha), soł. Kołuda Mała (-1,39 ha), soł. Góry (-1,21 ha; por. ryc. 4,7).

Analiza porównawcza liczby i powierzchni indywidualnych gospodarstw rolnych w poszczególnych grupach obszarowych w latach 1992-2000 pozwoliła także ujawnić zachodzący proces polaryzacji struktury wielkościowej gospodarstw (por. tab. 4.9). Wzrost liczby i powierzchni gospodarstw charakteryzuje gospodarstwa najmniejsze (do 7 ha) i największe (powyżej 15 ha). Z kolei tendencja spadkowa obejmuje grupę gospodarstw średnich tj. 7-10 ha oraz 10-15 ha. W wyniku powyższego procesu w strukturze wielkościowej gospodarstw umocniły swoją pozycję gospodarstwa powyżej 15 ha. Zajmują one blisko 55 % ogólnej powierzchni indywidualnych gospodarstw rolnych (por. tab.4.9). Odsetek ten cechuje się dużym zróżnicowaniem przestrzennym (por. ryc. 4.8). Najwyższa wartości analizowanego miernika występuje w sołectwie Trląg (88,8 %).

Z kolei niski udział gospodarstw powyżej 15 ha w ogólnej powierzchni indywidualnych gospodarstw rolnych (poniżej 50 %) charakteryzuje sołectwa: Kołuda Mała (30,2 %), Góry (41,4 %), Ludzisko (43,2 %). Występuje tam niekorzystna struktura wielkościowa gospodarstw, a relatywnie niska przeciętna wielkość gospodarstwa stanowi główną barierę rozwojową rolnictwa. Na tych obszarach poprawa struktury wielkościowej gospodarstw, ze względu na brak rezerw gruntów państwowych przeznaczonych na upełnorolnienie rolnictwa, zachodziła poprzez zmniejszanie areału gospodarstw średnich i zasilanie ich gruntami największych – powyżej 15 ha.

Polskie rolnictwo w dobie akcesji do UE

Rate this post

Zgodnie z zapisem zawartym w Narodowym Programie „Przygotowania dla Członkostwa w Unii Europejskiej” trwają w resorcie rolnictwa intensywne prace nad opracowaniem „Spójnej Polityki Strukturalnej i Rozwoju Obszarów Wiejskich”, której celem jest, w oparciu o diagnozę aktualnej kondycji rolnictwa, w okresie programu działań oraz niezbędnych środków i źródeł finansowania, dla przeprowadzenia przebudowy rolnictwa i wsi, a także zwiększenia ich konkurencyjności.

Prace te są częścią Specjalnego Programu Przygotowawczego (SPP), w ramach którego polskie kadry są odpowiednio kształcone i przygotowane do wykorzystania nowych funduszy Unii Europejskiej na potrzeby rozwoju polskiego rolnictwa i wsi od 2000 roku.

W resorcie opracowywane są programy związane z funduszami przedakcesyjnymi: PHARE – program pomocy krajów Unii Europejskiej dla państw kandydujących do członkostwa, ISPA – pomoc przedakcesyjna krajów Unii Europejskich dla wsparcia rozwoju infrastruktury, transportu i ochrony środowiska, SAPARD – pomoc przedakcesyjna krajów Unii Europejskiej dla wsparcia rozwoju obszarów wiejskich. Przewidywane są środki na realizację tych programów w wysokości 3 miliardów ECU w skali roku, jeszcze przed przystąpieniem do Unii Europejskiej.

W latach 1998 – 1999 nasz kraj otrzymał dodatkowo 9 milionów ECU na realizację Specjalnego Programu Przygotowawczego (SPP) zgodnego z „Narodowym Programem Przygotowania Polski do Członkostwa w Unii Europejskiej”.

Program ISPA ukierunkowany zostanie na realizacje dużych projektów inwestycyjnych, wspomagających rozwój sieci transportowych, a także projekty z dziedziny ochrony środowiska, w tym głównie związane z rozwojem infrastruktury. Praktyczna realizacja tego programu będzie przedmiotem zainteresowania resortu rolnictwa ze względu na możliwość wykorzystywania jego środków na rzecz rozwoju obszarów wiejskich.

Dotyczy to tych dziedzin, jak gospodarka wodna, zarządzanie zasobami wodnymi i ich ochrona, rozwój sieci drogowej i telekomunikacyjnej.

Zasadniczym elementem wspierającym działania w zakresie modernizacji rolnictwa i rozwoju obszarów wiejskich będzie program SAPARD. Jego cel nadrzędny, to ułatwienie procesu integracji sektora rolnego z Unii Europejskiej. Poprzez przyspieszenie przyjmowania dorobku Wspólnot, stymulowanie rozwoju obszarów wiejskich oraz restrukturyzację gospodarki żywnościowej. W ostatecznym rozrachunku, przedsięwzięcia te służyć będą płynnemu włączeniu rolnictwa krajów kandydujących, w tym polskiego, w system Wspólnej Polityki Rolnej i Strukturalnej Unii Europejskiej. W ramach tegoż programu przewidziano środki w wysokości 500 milionów ECU rocznie do podziału pomiędzy 10 krajów kandydujących, z czego można szacować co najmniej 100 mln ECU dla Polski. Ta kwota stanowić będzie pięćdziesięcioprocentowy wkład do ogólnej wartości projektowanych i realizowanych przedsięwzięć.

Jednak warunkiem podstawowym otrzymania środków przedakcesyjnych, będzie przygotowanie rzetelnych programów strategicznego rozwoju na wszystkich szczeblach, od gminnego przez regionalny do centralnego.

Programów które wchodząc do opisu istniejącej sytuacji i potrzeb, określają jednocześnie kierunki zakładanych działań, ich spodziewane efekty, sposób monitorowania oraz plan finansowy. Każdy program musi także wskazać system organizacyjny i kontrolny realizacji projektów.

Niezależnie od przedstawionych powyżej działań na rzecz pozyskania funduszy przedakcesyjnych resort rolnictwa podjął starania o uzyskanie kolejnych kredytów zagranicznych, środków budżetowych i pozabudżetowych.

Mimo sporych trudności w aktualnym projekcie budżetu państwa zabezpieczono środki na potrzeby rolnictwa na poziomie roku minionego, a także większe środki na ubezpieczenia społeczne rolników w ramach KRUS oraz na Kasę Chorych.

Przekonanie, że polskie rolnictwo nie jest w stanie zrestrukturyzować się o własnych siłach, wykorzystując dochody ze sprzedaży własnych produktów rolnych, jest powszechne. Praktyka dowodzi także, iż przez długie lata budżet państwa nie będzie w stanie udźwignąć kosztów koniecznych zmian polskiej wsi. Jasne zatem, że taką szansę stwarza Unia Europejska. Dowodzą tego przykłady Irlandii, Grecji, Hiszpanii, Portugalii czy nawet Francji.

Szansą odrobienia zapóźnień cywilizacyjnych na wsi, likwidacji regionów zacofanych gospodarczo jest np. Finansowe wsparcie z budżetu Unii adresowane do rolników w formie tzw. płatności kompensacyjnych. Specjaliści szacują, iż wpłaty te wyniosłyby w skali roku blisko 2 mln dolarów. Dodatkowo, na polską wieś trafiłaby pomoc w ramach funduszy strukturalnych w wysokości 3,5 – 5 mln dolarów. Politykę strukturalną mogłoby koordynować Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która ma największe doświadczenie w realizowaniu rządowej polityki strukturalnej oraz Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa (FAPA), która od wielu lat zarządza programem Unii Europejskiej dla sektora rolnego.

Szansą dla polskiego rolnictwa jeszcze przed datą przystąpienia do Unii są fundusze przedakcesyjne służące dostosowaniu polskiego rolnictwa do wymogów Unii Europejskiej. Ich uzyskanie wymagać będzie skoordynowanej polityki podmiotów, które powinny opracowywać odpowiednie programy. Swoistym poligonem doświadczalnym może stać się SAPARD. Wielkim atutem polskiego rolnictwa (ze względu na budżet) są wręcz symboliczne – w stosunku do krajów Unii Europejskiej – dopłaty do produkcji rolnej, eksportu artykułów żywnościowych, są wręcz symboliczne – w stosunku do krajów Unii Europejskiej – dopłaty do produkcji rolnej, eksportu artykułów żywnościowych, stawki opłat celnych. Z drugiej strony – niestety – praktycznie nie stosuje się (za wyjątkiem cukru) dopłat do eksportu, nie jest prowadzona restrykcyjna polityka celna, ograniczony jest zakres interwencji Agencji Rynku Rolnego. Nie są stosowane instrumenty regulujące ceny artykułów rolnych na rynku wewnętrznym. Nie ma takiego instrumentu ingerencji w rynek rolny jak dotacje kompensujące spadek cen głównych produktów rolnych. Produkcja rolna nie jest limitowana. Rolnik zatem nie ma do końca gwarancji zbytu produktów rolnych po opłacanych cenach w latach dobrego urodzaju.

Liberalna polityka rolna i trzykrotnie niższy wskaźnik wielkości subsydiów w porównaniu do krajów Unii Europejskiej stwarza przed polskim rolnictwem dużą szansę ekspansji eksportu, gdyż towary te będą tańsze. Sytuacja ta będzie tym bardziej korzystna im szybciej postępować będzie liberalizacja polityki rolnej w ramach Unii Europejskiej, a także w państwach stowarzyszonych w Światowej Organizacji Handlu (WTO).

Mając na uwadze potrzebę zapewnienia rolnikom jak najszerszego dostępu do tanich kredytów na finansowanie przedsięwzięć modernizacyjnych i rozwojowych, a także wspierania bieżącej produkcji, Rząd podejmie wszechstronne działania w kierunku pozyskania jak największych środków na ten cel.

Sporo środków finansowych uzyskano z kredytów i pomocy zagranicznej. Jedną z nich jest pożyczka Banku Światowego przeznaczona na aktywizację terenów wiejskich. Wynosi ona 100 mln dolarów, dodatkowo istnieje możliwość pozyskania bezzwrotnych środków pomocowych z Unii Europejskiej podobnej wysokości. Po ich wyczerpaniu planowane jest uruchomienie dwóch dalszych pożyczek na te same cele, łącznie do 400 mln USD. Służyć ona będzie wsparciu oświaty i szkoleń zawodowych, a także inwestycji służących rozwojowi wiejskiej infrastruktury oraz rozwoju sektora prywatnego, co wydatnie wspierać będzie tworzenie poza rolniczych przedsięwzięć gospodarczych na terenach wiejskich.

W oparciu o umowę zawartą 1 grudnia 1997 roku z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym, w latach 1998 – 2000 przewidziano kwotę 400 mln zł usuwanie skutków powodzi, a zwłaszcza odbudowę urządzeń przeciwpowodziowych.

W polskim krajobrazie gospodarczym dominują małe i średnie przedsiębiorstwa. Ich zaletą jest duża elastyczność w podejmowaniu decyzji dotyczących między innymi zmiany asortymentu produkcji i jej struktury.

Stwarza to tym firmom ogromną szansę wejścia w tzw. nisze rynkowe w krajach Unii Europejskiej z produktami, które nie są tam znane, dzięki swoim walorom smakowym czy zdrowotnym mogą znaleźć nabywców. Wraz z otwarciem granic i swobodnym przepływem myśli technicznej polscy rolnicy a także przedsiębiorcy zajmujący się przetwórstwem żywności uzyskają łatwy dostęp do nowoczesnych technologii. Pozwoli to na szybszy postęp techniczny i biologiczny w rolnictwie. Należy się spodziewać rozwoju przetwórstwa rolnego opartego na najnowocześniejszej technice. Wraz z członkostwem Polski w Unii Europejskiej, banki zachodnie będą miały mniej obaw o zwrot zaciągniętych kredytów przez firmy inwestujące w Polsce.

Gospodarka krajów Unii Europejskiej charakteryzuje się dużą stabilnością dzięki stosowanym mechanizmom i instrumentom Wspólnej Polityki Rolnej. Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, zostaną u nas wprowadzone takie same zasady i reguły rynkowe. Pozwoli to polskim rolnikom uzyskiwać wyższe ceny płodów rolnych. Konsekwencją tego będzie poprawa dochodów gospodarstw rolnych. Produkcja rolna w Unii Europejskiej jest kwotowana tzn. każde państwo a nawet gospodarstwo rolne ma z góry określony poziom produkcji po opłacalnych cenach. Po przystąpieniu do Unii , Polska będzie miała możliwość zwiększenia produkcji żywca rzeźnego, zwłaszcza wołowiny oraz w mniejszym stopniu drobiu i wieprzowiny. Objęcie Polski Wspólną Polityką Rolną stwarza szansę uzyskania – tak oczekiwanej przez rolników – stabilizacji na rynku zbóż i mięsa oraz skutecznej interwencji państwa.

Uwarunkowania zewnętrzne rozwoju rolnictwa

Rate this post

Warunki przyrodnicze

Spośród czynników środowiska przyrodniczego najistotniejsze znaczenie dla gospodarki rolnej mają gleby, rzeźba terenu, agroklimat i warunki wodne. Powyższe komponenty środowiska przyrodniczego cechują się w obrębie gminy względnie małym zróżnicowaniem. W układzie podziału fizjograficznego Polski (wg J. Kondrackiego) obszar gminy Janikowo zaliczony jest do mezoregionu Pojezierza Gnieźnieńskiego. Z kolei w ramach podziału glebowo-rolniczego obejmuje dwie, oddzielone Jeziorem Pakoskim, jednostki: Region Inowrocławski (Kujawski) oraz Region Żnińsko-Mogileński (wg Instytutu Upraw Nawożenia i Gleboznawstwa w Puławach).

W obrębie analizowanego obszaru dominującym typem krajobrazu naturalnego jest wysoczyzna morenowa płaska, co wiąże się z niewielkim zróżnicowaniem hipsometrycznym (deniwelacje 2-3 m). Potwierdza to bonitacja rzeźby terenu gminy Janikowo, gdzie udział obszarów korzystnych i bardzo korzystnych dla rolnictwa wynosi blisko 85 %.

Najważniejszym dla rolnictwa elementem oceny hydrograficznej jest układ wód gruntowych. Warunki wodne w dużym stopniu nawiązują do typów krajobrazu naturalnego. Podstawowe różnice występują między obszarami zbudowanymi z utworów gliniastych i piaszczystych. Płytkie zaleganie wód podziemnych (1-2 m) występuje w dolinie Noteci oraz strefach odpływu wód roztopowych (dolina Starej Noteci). Z kolei na wysoczyźnie morenowej pierwszy poziom wodonośny występuje z reguły na głębokości 3-5 m. Przeprowadzona w ramach waloryzacji rolniczej przestrzeni produkcyjnej ocena warunków wodnych w gminie Janikowo pozwoliła zakwalifikować je jako bardzo korzystne. Jednakże analizowana gmina zlokalizowana jest przede wszystkim w obrębie wysoczyzny morenowej. Występowanie w podłożu nieprzepuszczalnych glin lodowcowych wymaga kompleksowej, dostosowanej do wielkości opadów atmosferycznych, regulacji stosunków wodnych. Odnotowano, że lata mokre, cechujące się dużą sumą i natężeniem opadów atmosferycznych przekraczającym możliwości infiltracyjne terenu, doprowadzają do podniesienia poziomu wód gruntowych oraz powierzchniowej koncentracji wód deszczowych w obniżeniach bezodpływowych. Z kolei w latach suchych zachodzi zjawisko obniżania się poziomu wód gruntowych (niebezpieczeństwo tzw. stepowienia gleb). Ma to szczególne znaczenie ze względu na fakt, że gmina Janikowo położona jest w obrębie środkowej dzielnicy rolniczo-klimatycznej. Cechuje się ona bowiem najniższymi opadami atmosferycznymi w Polsce (poniżej 500 mm), ale stosunkowo długim okresem wegetacyjnym (ok.220 dni).

Gleba należy do najważniejszych, determinujących rolnictwo, elementów środowiska przyrodniczego. Występują tam margliste gliny zwałowe o różnym spiaszczeniu powierzchniowym i stosunkowo małym wymyciu węglanu wapnia. Pod względem typologicznym zaznacza się przewaga gleb brunatnych oraz zwłaszcza w obrębie kujawskiego regionu glebowo-rolniczego – czarnych ziem. Gleby te zaliczane są do najlepszych, a ich koncentracja w gminie Janikowo sprawia, że zajmuje ona pod względem rolniczej przydatności gleb pierwszą lokatę w województwie kujawsko-pomorskim.

Powyższe zróżnicowanie glebowo-rolnicze potwierdza analiza przestrzenna wskaźnika bonitacji użytków rolnych. Wskaźnik ten osiąga najniższe wartości w sołectwach położonych w południowo-zachodniej części gminy – Dębowo 1,09 i Kołodziejewo 1,10. Z kolei na pozostałym obszarze wielkość analizowanego wskaźnika przekracza 1,2 – osiągając najwyższe wartości w sołectwach kujawskiego regionu gleboworolniczego, tj.; Kołuda Wielka (1,39), Kołuda Mała (1,36) i Ludzisko (1,38). Jednakże w układzie zróżnicowania terytorialnego nie odnotowano sołectwa o wskaźniku bonitacji poniżej 1,00. Wskazuje to na korzystne dobre lub bardzo dobre warunki glebowe w gminie Janikowo.

Dogodne warunki glebowe potwierdza także ocena kompleksów przydatności rolniczej gleb, według której kompleks pszenny bardzo dobry i dobry obejmuje blisko 58 %, a żytni bardzo dobry i dobry 30 % gruntów ornych. Także ocena przyrodniczo-ekonomiczna gleb (klasy bonitacyjne) wykazała wysokie udziały klas IIIa (49,6 %) i IIIb (27,1 %; por. tab. 4.1).

Istotnym elementem oceny warunków glebowych jest udział gleb o najwyższej wartości bonitacyjnej (klasy I, II, IIIa, IIIb), podlegających bezwzględnej ochronie ustawowej przed zmianą sposobu użytkowania. Miernik ten wynosi przeciętnie dla gminy Janikowo 75,3 % i charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem przestrzennym od 50-52 % w sołectwach Kołodziejewo i Dębowo do ponad 90 % w sołectwach Kołuda Wielka i Ludzisko.

Potwierdzeniem korzystnych warunków przyrodniczych rolnictwa w gminie Janikowo jest wysoki wskaźnik jakości rolniczej przestrzeni produkcyjnej 91,2 pkt. (średnia krajowa 66,6 pkt.). Jednakże przy bardzo korzystnej rzeźbie terenu oraz dobrych glebach i dobrej ich kulturze czynnikiem minimum w produkcji rolniczej jest ilość i rozłożenie opadów atmosferycznych.

Warunki pozaprzyrodnicze

Rolnictwo składające się z historycznie ukształtowanych jednostek (gospodarstw rolnych) zawdzięcza poziom swojego rozwoju społeczno-ekonomicznego wielu różnorodnym czynnikom, spośród których największe znaczenie przypisuje się przeszłości polityczno gospodarczej, procesom urbanizacji i industrializacji oraz dostępności komunikacyjnej.

Struktura przestrzenna rolnictwa w gminie Janikowo w znacznym stopniu jest uwarunkowana historycznie. Wynika to z jej położenia na obszarze dawnego zaboru pruskiego, gdzie najwcześniej dokonały się procesy dostosowawcze, wynikające z wprowadzenia kapitalistycznego systemu gospodarczego. Proces koncentracji ziemi połączony był z szerokim wprowadzaniem do rolnictwa innowacji technicznych oraz nowych systemów prowadzenia gospodarstw, co przyczyniło się do wzrostu poziomu kultury rolnej.

Oprócz uwarunkowań historycznych na współczesny obraz rolnictwa w gminie istotny wpływ wywarły także procesy urbanizacji i industrializacji. Wynika to przede wszystkim z oddziaływania miasta Janikowa, w obrębie którego zlokalizowano cukrownie (wpływ na strukturę produkcji rolniczej) oraz Janikowskie Zakłady Sodowe (wpływ na strukturę społeczno-ekonomiczną). Ponadto w sferze uwarunkowań pozaprzyrodniczych zaznacza się korzystne położenie komunikacyjne, zwłaszcza w zakresie transportu kolejowego.

Ocena różnic strukturalnych

Rate this post

Ocena różnic strukturalnych bazujących na zestawieniu liczby i struktury gospodarstw rolnych w Polsce i Unii Europejskiej, areału gruntów znajdujących się we władaniu różnych grup gospodarstw, a także porównanie tempa zmian tych wskaźników jednoznacznie prowadzi do wniosku, że dystans dzielący nas od krajów Unii, nie tylko jest ogromny, lecz jeszcze się powiększa (rys. nr 5).

Różnic tych nie da się nadrobić w ciągu kilku lat. W perspektywie integracji stało się to jedną z podstawowych barier w procesie poprawy konkurencyjności polskiego rolnictwa. W perspektywie integracji stało się to jedną z podstawowych barier w procesie poprawy konkurencyjności polskiego rolnictwa.

Źródło: Rzeczpospolita 6 listopada 2003 r., opracowanie własne.

Prywatny obrót gruntami rolnymi to w szczególności około 100 tys. transakcji sprzedaży rocznie, w których stronami są rolnicy. Przedmiotem większości z tych transakcji są niewielkie obszarowo nieruchomości (przeciętnie jest to około 3 ha). Z tych właśnie względów – pomimo znacznej skali prywatnego obrotu – w niewielkim stopniu przyczyniał się on dotychczas do pozytywnych zmian strukturalnych. Sytuacja ta będzie się stopniowo poprawiała. Powolne, ale postępujące zmiany w strukturze polskich gospodarstw rolnych powodują, że w obrocie prywatnym coraz częściej zaczną pojawiać się także większe nieruchomości, ułatwiając powiększanie gospodarstw rolników indywidualnych, ale także stwarzając okazję do ich nabywania przez inne osoby lub podmioty.

Na umacnianie się tendencji do koncentracji ziemi i wzrastającą rolę prywatnego obrotu gruntami wpływać będą następujące okoliczności:

znacznie wzrosła grupa gospodarstw średniej wielkości (20-50 ha) – gospodarstwa te, bądź część ich gruntów, z czasem również mogą stać się przedmiotem obrotu rynkowego;
w związku ze współfinansowaniem ze środków Unii Europejskiej, zwiększy się skuteczność oddziaływania jednego z podstawowych instrumentów stymulujących przekazywanie gospodarstw następcom, czyli rent skumulowanych, dotąd finansowanych z budżetu państwa;
znacznie zwiększy się, dzięki środkom Unii Europejskiej, skala inwestycji w gospodarstwach rolnych, co da impuls do dalszego ich rozwoju;
uruchomienie współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej programów regionalnych wpłynie na ożywienie gospodarcze i przyczyni się do tworzenia alternatyw dla osób rezygnujących z prowadzenia gospodarstw rolnych na rzecz innej działalności gospodarczej lub podjęcia pracy najemnej.

W ciągu 10 lat restrukturyzacji i prywatyzacji trwale rozdysponowanych zostało ponad 1,6 mln ha gruntów Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, z tego 1,4 mln w drodze sprzedaży. Proces prywatyzacji jest kontynuowany – corocznie sprzedawanych jest około 150 tys. ha gruntów Zasobu. W konsekwencji w coraz większym zakresie w obrocie prywatnym zaczną się pojawiać także i te grunty. W celu ukierunkowania przepływu gruntów w prywatnym obrocie rynkowym na rolników prowadzących gospodarstwa rodzinne, a więc na tych, którzy osobiście prowadzą swe gospodarstwa, a także w celu kontroli tych nabywców, którzy chcieliby kupować grunty w innych celach niż powiększenie takiego gospodarstwa do 300 ha użytków rolnych, Agencję wyposażono w uprawnienie wchodzenia w prawa nabycia, jako strony zawierającej wstępnie umowy. Przy konstruowaniu tego rozwiązania znalazła praktyczne zastosowanie formuła pierwokupu, stanowiąca szczególny cywilno-prawny instrument ingerowania w prawo własności – w tym wypadku prawo wyboru kupującego.

1. Ustawa, tworząc preferencje dla gospodarstw rodzinnych, znajduje solidne oparcie w Konstytucji, która takie właśnie gospodarstwa uznała za podstawę ustroju rolnego w Polsce.

2. Powstała możliwość dyskretnej kontroli państwa nad prywatnym rynkiem ziemi rolniczej. Przedmiotem zainteresowania państwa nie jest cały obrót, a jedynie te transakcje, w których nabywcy nie spełniają określonych ustawowo kryteriów.

3. Istnieje możliwość elastycznego stosowania instrumentu pierwokupu, stosownie do miejscowych warunków i okoliczności towarzyszących transakcji.

4. Utrudnienia i komplikacje w procedurze zawierania transakcji sprzedaży gruntów, jakie wprowadziła ustawa należy uznać za relatywnie niewielkie.

5. Ujawnienie stanu posiadania gruntów rolnych konieczne jest przy zawieraniu każdej transakcji nabycia gruntów rolnych.

6. Koszt wiążące się ze stosowaniem instrumentu pierwokupu państwowego będą relatywnie niewielkie i finansowane w ramach zadań Agencji Nieruchomości Rolnych.

7. Ustawa zawiera stosowne ograniczenia, które powinny przeciwdziałać ewentualnym próbom jej obchodzenia. Ustawa już zdążyła odegrać istotną rolę, stając się jednym z czynników oddziałujących na stopień poparcia dla idei integracji. Z pewnością złagodziła ona społeczne obawy przed niekontrolowanym przez państwo tzw. „wykupem” ziemi przez cudzoziemców.

8. Transakcje zawarte z naruszeniem przepisów ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego są nieważne.

Właściwe wdrożenie ustawy do praktyki jest więc zadaniem o szczególnym znaczeniu. Proces ten powinien nastąpić sprawnie z uwagi na charakter przyjętych rozwiązań. Warto w szczególności zwrócić uwagę na następujące okoliczności[1]:

W ramach prawnych obowiązujących przed 16 lipca 2003 r. nie istniały jakiekolwiek ograniczenia w nabywaniu gruntów rolnych. Gdyby założyć, że taki stan obowiązywałby nadal, każdy polski obywatel mógłby nabyć dowolny areał gruntów, nie będąc nawet zobowiązanym do ich rolniczego użytkowania. Dotychczasowa swoboda nabywania gruntów, przy braku praktycznie jakichkolwiek instrumentów kontroli obrotu prywatnego, stanowiłby zagrożenie dla przyszłych, niezbędnych przemian strukturalnych polskiego rolnictwa.

Relatywnie krótki czas jej stosowania uwidocznił skalę problemu, jakim są w znaczącej części niezgodne ze stanem faktycznym dane ewidencji gruntów oraz nieaktualne miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego.

[1] Dyskretny nadzór państwa, Rzeczpospolita 11 lipca 2003 r.

Dofinansowanie działalności szkoleniowej i pokazowej

Rate this post

Edukacja, szkolenie i służenie dobrym przykładem poprzez projekty pokazowe uznawane są za jedną z najlepszych i najefektowniejszych metod poprawy sytuacji środowiska naturalnego na terenach rolniczych w Polsce. Tematyka planowanych szkoleń będzie obejmowała:

popularyzację Kodeksu Dobrych Praktyk Rolniczych;
zagrożenia dla środowiska naturalnego i kulturowego, które mogą wynikać z gospodarki rolnej, i sposoby przeciwdziałania im;
naukę prowadzenia dokumentacji zabiegów agrotechnicznych, stosowania nawozów i środków ochrony roślin;
sposoby ochrony i wzbogacania różnorodności biologicznej w gospodarstwie rolnym;
metody produkcji, korzystne dla środowiska naturalnego (system produkcji integrowanej, rolnictwo ekologiczne, racjonalne zagospodarowanie gleb odłogowanych).

Dofinansowanie działalności szkoleniowej i pokazowej jest istotne dla rozwoju wiedzy, umiejętności i świadomości wśród rolników, pracowników sektora rolnego i społeczności wiejskich. Takie działania przyczyniają się do podnoszenia jakości produkcji rolniczej, wprowadzania innowacji, promocji zrównoważonego rolnictwa oraz poprawy efektywności i konkurencyjności sektora. Oto kilka sposobów, w jakie można zdobyć dofinansowanie na działalność szkoleniową i pokazową:

Programy dotacji i grantów: Rządy, organizacje pozarządowe, instytucje rolnicze i inne podmioty często oferują programy dotacji i grantów na działalność szkoleniową i pokazową. Te programy mogą obejmować wsparcie finansowe na organizację szkoleń, warsztatów, konferencji, wystaw, pokazów rolniczych i innych działań edukacyjnych. Warto monitorować ogłoszenia dotyczące programów dotacyjnych i składać wnioski o finansowanie.
Europejskie fundusze strukturalne i inwestycyjne: Unia Europejska oferuje różne programy i inicjatywy finansowane ze środków europejskich funduszy strukturalnych i inwestycyjnych, takich jak Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) czy Europejski Fundusz Społeczny (EFS). Te fundusze mogą wspierać projekty szkoleniowe, inwestycje w infrastrukturę, zakup sprzętu szkoleniowego oraz promocję działań pokazowych.
Partnerstwa publiczno-prywatne: Współpraca z partnerami prywatnymi, takimi jak firmy, przedsiębiorstwa i organizacje branżowe, może przynieść finansowanie na działalność szkoleniową i pokazową. Przedsiębiorstwa często są zainteresowane wspieraniem szkoleń, promocji swoich produktów lub współpracy w celu wprowadzenia innowacji w sektorze rolnym. Warto nawiązywać kontakty i negocjować partnerstwa, które przyniosą korzyści obu stronom.
Programy wsparcia instytucji rolniczych: Instytucje rolnicze, takie jak uniwersytety, szkoły rolnicze, ośrodki badawcze czy organizacje doradcze, często mają programy wsparcia na działalność szkoleniową i pokazową. Mogą oferować granty, stypendia, dotacje na projekty badawcze i edukacyjne, a także dostęp do infrastruktury i ekspertyzy. Warto sprawdzić oferty instytucji rolniczych i skonsultować się z nimi w celu uzyskania wsparcia.
Programy rozwoju obszarów wiejskich: Programy rozwoju obszarów wiejskich, takie jak Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), oferują wsparcie finansowe na różne działania, w tym na szkolenia i pokazy. Mogą to być dotacje na organizację warsztatów, szkoleń praktycznych, programów rozwojowych dla rolników czy zakup sprzętu i narzędzi szkoleniowych. Warto zapoznać się z programami rozwoju obszarów wiejskich obowiązującymi w danym regionie.
Crowdfunding: Alternatywnym źródłem finansowania może być crowdfunding, czyli zbieranie środków od osób zainteresowanych danym projektem. Wystawienie projektu szkoleniowego lub pokazowego na platformie crowdfundingowej pozwala na zebranie środków od społeczności, rolników, przemysłu lub innych zainteresowanych stron. Crowdfunding wymaga odpowiedniej promocji i zaangażowania, ale może przynieść wsparcie finansowe na planowane działania.

Warto również pamiętać o tym, że oprócz finansowego wsparcia, działania szkoleniowe i pokazowe mogą być wspierane przez partnerów biznesowych, instytucje rządowe, organizacje branżowe, uczelnie i inne podmioty, które mogą zapewnić infrastrukturę, dostęp do ekspertów, materiały edukacyjne, sprzęt czy miejsca na organizację działań. Wszystkie te działania przyczyniają się do podnoszenia kompetencji, wymiany wiedzy i rozwoju sektora rolnego oraz przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich.